Endometriozis tedavisi ve hastalıkla yaşam

Endometriozisin bilinen kesin bir tedavisi yoktur; tedavi ağrıyı ve şikayetleri azaltmayı, gerektiğinde gebelik şansını desteklemeyi amaçlar. Kılavuzlara göre seçenekler arasında ağrı kesiciler, hormonal ilaçlar ve cerrahi bulunur. Hangisinin uygun olduğuna şikayetleriniz, yaşınız, gebelik isteğiniz ve tercihlerinizle birlikte hekiminizle karar verirsiniz. Aşağıdaki bilgi genel bir özettir, kişisel öneri değildir.

Hangi tedavi seçenekleri var?

ESHRE 2022 kılavuzu, hekim ve hasta arasında ortak karar alınmasını önerir. Kılavuzda şu seçenekler sayılır:

Seçenek	Kılavuzda nasıl yer alıyor?
Ağrı kesiciler (NSAİİ ve benzeri)	Ağrıyı azaltmak için tek başına ya da diğer tedavilerle birlikte sunulabilir
Hormonal tedaviler (kombine doğum kontrol yöntemleri, progestojenler, rahim içi sistem, GnRH agonist ve antagonistleri)	Ağrıyı azaltmak için seçeneklerden biri olarak sunulması önerilir. GnRH grubu ilaçlar yan etki profilleri nedeniyle genellikle ikinci basamakta düşünülür
Aromataz inhibitörleri	Diğer tedavilere yanıt vermeyen ağrıda düşünülür
Cerrahi	Ağrıyı azaltmak için seçeneklerden biri olarak sunulması önerilir

Hormonal ilaçlar gebeliği engelleyebilir. Hamile kalmak isteyen kişilerde plan farklıdır; bkz. endometriozis ve gebelik.

Cerrahi ne zaman gündeme gelir?

Cerrahide hastalık odaklarının çıkarılması (eksizyon) veya yakılması (ablasyon) yapılabilir. ESHRE’ye göre derin endometriozisi olan kişilerin deneyimli bir merkeze yönlendirilmesi, cerrahinin riskleri, yararları ve yaşam kalitesine uzun dönem etkileri konusunda bilgilendirilmesi önerilir. Rahmin alınması (histerektomi) bazı kişilerde düşünülebilir, ancak kılavuz bunun hastalığı veya şikayetleri kesin olarak geçirmeyebileceği konusunda kişilerin bilgilendirilmesini ister.

Tedaviden sonra hastalık geri dönebilir mi?

Evet. ESHRE 2022, tedavi yönteminden bağımsız olarak beş yıl içinde %20 ile %50 oranında nüks bildiren verilerden söz eder; bunun belirtilerin mi hastalığın mı geri dönüşü olduğu belirsizdir. Bu yüzden tedavi planı genellikle uzun vadeli ve kişiye özgü düşünülür. Düzenli izlemin sıklığı ve türü bireyselleştirilmelidir.

Günlük yaşamda neler yardımcı olabilir?

Bu alandaki kanıt sınırlıdır ve dürüst olmak gerekir: ESHRE, beslenme, egzersiz, fizyoterapi, akupunktur gibi tek bir yöntemi ağrıyı azaltmak için öneremez, çünkü yarar ve zararları net değildir. Dünya Endometriozis Derneği (WES) uzlaşı metni ise birçok kişinin yaşam tarzı yöntemlerinin yaşam kalitesine yardım ettiğini bildirdiğini, ancak iyi tasarlanmış çalışmaların az olduğunu, kilo vermenin belirtileri azalttığına dair kanıt bulunmadığını belirtir.

Yine de ESHRE, hekimlerin hastalarla yaşam kalitesi ve ruhsal iyilik haline yönelik ilaç dışı yöntemleri konuşmasını önerir. Pratik olarak şunlar mantıklıdır:

• Ağrı ve belirti günlüğü tutmak, hekimle konuşmayı kolaylaştırır.
• Sizi rahatlatan, güvenli bulduğunuz yöntemleri hekiminizle paylaşmak.
• Yorgunluk ve ağrıya göre günlük işlerin planlanması.
• Destek gruplarından ve güvendiğiniz kişilerden destek almak.

Ruh sağlığı ve destek

Kronik ağrı ve yıllarca ciddiye alınmama, yorucudur. ESHRE, endometriozis tanısı olan kişilerde psikolojik desteğin düşünülmesini önerir. Ayrıntılar için endometriozis ve ruh sağlığı yazımıza bakın.

Bir sonraki adım

Tedavi seçeneklerini konuşmadan önce şikayetlerinizi düzenlemek için belirti kontrol listesini kullanabilirsiniz.